„Naród bowiem jest wielką wspólnotą ludzi, których łączą różne spoiwa, ale nade wszystko kultura. Naród istnieje „z kultury” i „dla kultury”. JP II „Pamięć i tożsamość” Te słowa Jana Pawła II zainspirowały nas do spojrzenia z innej perspektywy na miejsca, które na przestrzeni lat prowadziły do odzyskania niepodległości. Zobaczyliśmy je nie w kontekście walki zbrojnej, lecz w odniesieniu do potęgi kultury, dzięki której, jak podkreśla Papież, udało nam się zachować suwerenność. W związku z tym miejsca związane z odzyskaniem niepodległości to dla nas miejsca życia ludzi, którzy swoją pracą i twórczością krzewili kulturę, kształtowali tożsamość narodu. Pasjonaci polskości, patrioci, dzięki którym spełniły się słowa: „Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy”. Palczowice- mała wieś sąsiadująca z naszymi Smolicami. Jesteśmy w niej niemal codziennie. To tu w czasie II wojny światowej było lotnisko polowe i stacjonowało wojsko. To tu także w czasie I i II wojny światowej mieszkała i pracowała nauczycielka, kierowniczka szkoły podstawowej, organizatorka życia szkolnego i kulturalnego wioski. Nieznany bohater niepodległości- taki jej obraz wyłania się z pisanej przez nią (niedawno odnalezionej) Kroniki Szkolnej, do której udało nam się dotrzeć w czasie wakacji. Zachowana w formie rękopisu stanowi bogate źródło informacji o naszej małej ojczyźnie. Prezentowaliśmy ją we fragmentach podczas uroczystości patriotycznych w szkole. Pani Józefa Bernowska -kobieta oddana swej pracy, właściwie misji w wiejskiej szkole, gdzie towarzyszyła ludziom w ich trudnej codzienności i gdzie poświęciła się całkowicie misji propagowania „idei Małej Ojczyzny”. Niewidzialna, nieznana szerszemu gronu bohaterka dnia powszedniego. W trudnych czasach dla kraju stąpająca twardo po ziemi, przekazywała innym swoją wiedzę, wychowywała. Kolejne miejsce- Wadowice jednoznacznie kojarzące się z osobą Papieża. Wizyta w Muzeum Domu Rodzinnym Ojca Świętego Jana Pawła II przybliżyła nam jego zasługi dla odzyskania niezależności Polski w powojennej Europie, dla umocnienia suwerenności, utrzymania niepodległości. Jego słowa: „Wolność to nie przywilej, ale zadanie”, „Każdy ma swoje Westerplatte” są przestrogą i drogowskazem łączącym przeszłość z teraźniejszością. Kraków -Muzeum Narodowe Dom Jan Matejki. Tu poznajemy bliżej tego, który jest nazwany malarzem dziejów narodu polskiego, zagorzałego patriotę, pasjonata historii i Polski. Bitwa pod Grunwaldem , Hołd Pruski, Kościuszko pod Racławicami - to kilka spośród wielu obrazów w dorobku Matejki. Malarstwo było dla niego środkiem do przekazania wielkich, historiozoficznych treści, idei i koncepcji. Przez swoje obrazy tłumaczył historię Polski. Na swój sposób ją interpretował. Niewątpliwie był twórcą kultury, dzięki której naród mógł przetrwać. Kultury, która bywa potężniejsza od oręża i może być drogą do wolności.